Schild en Vriend†!

Strijdkreten

Doorheen heel de geschiedenis heeft de mens oorlog gevoerd. Bij veldslagen en schermutselingen waarbij twee partijen met elkaar strijd voeren, is het van belang dat men vriend en vijand van elkaar kan onderscheiden. Een mogelijkheid om dit te doen is het gebruik van uniformen. Maar in 1302 was er slechts een zeer pril begin in het dragen van uniforme kledij per stadsmilitie. In het strijdgewoel waarbij enkele honderden strijders op een beperkte oppervlakte lijf aan lijf gevechten voeren, is het visueel herkennen van vriend en vijand bijna onmogelijk. Om te vermijden dat men zijn eigen strijdmakkers aanvalt heeft men dus nood aan iets anders. En dat is de strijdkreet. Om elkaar te kunnen herkennen schreeuwt men voortdurend een vooraf afgesproken leuze. Op het moment dat men oog in oog met een andere soldaat staat kan een fractie van een seconde bepalend zijn over de keuze tussen leven en dood.

Copyright BM Cambrai Mss. 422, fol. 20 v
Een voorstelling van 'de oorlog' als ruiter van de apocalyps in een Frans manuscript. Het interessante aan deze miniatuur is dat de ruiter de graaf van Vlaanderen is!

De soldaten die deze oorlogen uitvochten kenden uiteraard allemaal hun angst voor de vijand en de dood. Een van de effectiefste manieren om deze angsten te overwinnen is het scanderen van strijdkreten. Middeleeuwse slagvelden waren geen pretparken. De meeste strijders waren gewone mensen die slechts voor de duur van de slag aangeworven waren of zelfs verplicht werden om mee te vechten. Het scanderen van een strijdkreet in groep is een zeer krachtige manier om elkaar moed te geven.

Schild en Vriend (Scilt ende Vrient)

Bij de intrede van Jacques de Ch‚tillon in Brugge op 17 mei 1302 waren de meeste Liebaarts de stad ontvlucht. De overweldigende binnenkomst van de Franse landvoogd maakte de Bruggelingen echter zodanig bang voor bloedige represailles dat zij de bannelingen terug riepen. Men sprak af van in de vroege ochtend de Fransen en hun helpers te overvallen. Om elkaar in de schemering te kunnen herkennen en om zichzelf van hun vijanden te kunnen onderscheiden werd een strijdkreet bedacht. De keuze viel op "Schild en Vriend", naar een bekend gebed dat gebruikt werd om God bijstand in de strijd af te smeken. Een bijkomende eigenschap van deze leuze was dat franstaligen moeite hebben met de uitspraak van deze woorden.

Een alternatieve etymologie zoekt een verklaring in de vraag "Zijt gij des Gilden vriend?", maar deze kan om diverse redenen niet gehandhaafd worden. De belangrijkste is wel dat de ambachten toen nog niet georganiseerd waren in Gilden. Enkel de rijke kooplieden waren dat, en zij behoorden meestal tot de Leliaarts.

In de vroege ochtend van 18 mei 1302 dringen een paar duizend Liebaarts Brugge binnen, al roepende "Schild en Vriend". De Fransen worden vermoord, gevangen genomen of verdreven.

Vlaanderen de Leeuw (Vlaendren ende Leeu)

Tijdens de Guldensporenslag zelf had men nood aan een andere leuze. Hier was het niet langer alleen het leven van de Bruggelingen dat op het spel stond, maar wel de toekomst van heel het graafschap Vlaanderen. De strijdkreet die gebruikt werd lag voor de hand. Men streed in Kortrijk voor Vlaanderen en het symbool van het graafschap was het wapenteken van haar grafelijk huis: de leeuw. De leuze "Vlaanderen de Leeuw" was des te meer van toepassing vanwege de aanwezigheid van twee telgen van de grafelijke familie, Willem van Gulik en Gwijde van Namen, die de militaire leiding van de opstand op zich hadden genomen.

Montjoie Saint-Denis

Ook het Franse leger had uiteraard haar strijdkreet. De juiste betekenis van een "montjoie" is niet duidelijk, maar waarschijnlijk komt de term van de steenhopen die opgeworpen werden als oriŽntering tijdens de kruistochten. Later wordt het woord ook in verband gebracht met de "Oriflamme", het speciale Frans banier dat in de belangrijkste veldslagen werd meegevoerd. Het werd bewaard in de basiliek van Saint-Denis, waar ook de Franse koningen hun laatste rustplaats vonden. Sint Denijs was de patroonheilige van Frankrijk.

Vandaar dus de strijdkreet "Montjoie Saint-Denis", oftewel de uiting van het vertrouwen in de Oriflamme en het geloof in de bescherming van Sint Denijs.

Naar boven.
Terug naar begin van de pagina.

Volgende pagina.
Naar de volgende pagina.

Vorige pagina.
Naar de vorige pagina.


























Email
Email ons!
Look at this page in English language.


Copyright op tekst, beelden en foto's bij Joris de Sutter, tenzij anders vermeld.
De miniatuur is Copyright BM Cambrai Mss. 422, fol. 20 v.
Deze informatie wordt ter beschikking gesteld door De Liebaart en werd laatst vernieuwd op 14 Maart 2002.